Jan Brzechwa- “najśpiewniejszy poeta”

Jan Brzechwa– polski poeta, prawnik i tłumacz. Urodzony 5 sierpnia 1898 w Żmerynce, zmarły 2 lipca 1966 w Warszawie. Znany przede wszystkim z twórczości kierowanej do najmłodszych czytelników.

Brzechwa – czyli kto?

Właściwie nazywał się Jan Wiktor Lesman, a nazwisko to budzi słuszne skojarzenia- był bowiem stryjecznym bratem innego poety- Bolesława Leśmiana. Jemu też zawdzięcza swój pseudonim. Sama “brzechwa” oznacza zaś środkową, drewnianą część strzały. Leśmian i Brzechwa byli też spokrewnieni z Antonim Langem. Poeta posługiwał się również innym pseudonimem- “Szer- szeń”, którego używał z kolei jako autor tekstów dla kabaretów. Mało kto wie też, że był on prawnikiem, a specjalizował się w prawie autorskim.

Młodość Jana Brzechwy

Młodość poety była związana z Kresami Wschodnimi, gdzie podróżował ze swoją rodziną. Później został absolwentem Zakładu Naukowo-Wychowawczego Ojców Jezuitów w Chyrowie oraz Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Równolegle z podjęciem studiów, młody Jan wstąpił do 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej, aby później dołączyć do walczących w wojnie polsko- bolszewickiej w latach 1920-1921.

Działalność zawodowa

Jak już wspomniano, Brzechwa z zawodu był adwokatem, specjalizującym się w prawie autorskim. Swego czasu działał jako radca prawny Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, reprezentował swoich kolegów- poetów w sporach o naruszenie praw autorskich i współuczestniczył w założeniu Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych. Do działalności radcowskiej powrócił aktywnie po drugiej wojnie światowej. Był też autorem komentarza do ustawy o prawie autorskim z 1926 roku.

Poezja

Od małego przejawiał, jak sam mawiał, “zgubną skłonność o rymowania”. Rzucenie się w wir tworzenia pozwalało mu dać upust emocjom. Mógł pozwolić sobie na ironię i sarkazm jako swoją odpowiedź na rzeczywistość, z którą się nie zgadzał. To samo robił zresztą w późniejszych latach, pisząc teksty dla kabaretów warszawskich, w których krytykował okupanta.

Zadebiutował już w 1915 roku, publikując w “Sztandarze” i “Kłosach Ukraińskich”.

Następny etap jego twórczości związany jest ze wspomnianą współpracą z warszawskimi kabaretami- m.in. z Qui Pro Quo, Czarnym Kotem czy Morskim Okiem.

W 1926 roku ogłosił tom poezji “Oblicza zmyślone”, który jednak znalazł się w ogniu krytyki opartej zwłaszcza na zarzucie naśladownictwa twórczości jego kuzyna- Leśmiana. Z podobnymi zarzutami spotkał się drugi tom poezji poety- “Talizmany”.

Zmianę w odbiorze przyniosło wydanie tomu “Piołun i obłok”- to właśnie w reakcji na zaprezentowaną przez Brzechwę twórczość, Karol Wiktor Zawodziński nazwał go “najśpiewniejszym poetą”.

Pierwszy tomik dla dzieci- “Tańcowała igła z nitką” wydano w 1938r. To właśnie tutaj znaleźć można jedne z najpopularniejszych utworów Brzechwy- “Pomidor”, “Żuraw i czapla” i “Na straganie”.

W 1939 wydano z kolei “Kaczkę dziwaczkę” ze “Znakami przestankowymi i Sójką”.

“Akademia Pana Kleksa” i “Pan Drops i jego trupa” powstały już w okresie drugiej wojny światowej.

Niesławę przyniosła mu twórczość gloryfikująca ustrój socjalistyczny, mimo iż sam Brzechwa nie należał do partii. Warto jednak zdawać sobie sprawę z ówczesnych realiów, w których istnieć mógł wyłącznie “jedyny słuszny przekaz”. Niektórzy dopatrują się też w jego utworach drugiego dna, charakterystycznego dla satyrycznej natury poety.

“Podróże Pana Kleksa” i “Tryumf Pana Kleksa”, jako kontynuacja “Akademii Pana Kleksa”, powstały odpowiednio w 1961 i w 1965.